Rus ordusu elindeki tüm silahları kullanarak Bakü'ye saldırdı. Bu saldırılar havadan, karadan ve denizden planlandı ve sonuç olarak Bakü'de 20.000'den fazla asker konuşlandırıldı. Sanki ordu düşman topraklarına geliyormuş gibi. Ancak, sovyet ordusuydu ve Azerbaycan ssb'nin bir parçasıydı.
O dönemde büyüyen Azerbaycan Halk Cephesi ve Ulusal Kurtuluş Hareketi ssb'yi korkuttu. Sovyet liderliği de bunu önlemek için bu adımı attı. Bunun birkaç nedeni vardı. Birincisi, ssb'nin İran ile olan güney sınırlarının yıkılması ve devletin tehlikede olmasıydı.
İkinci neden ise, Azerbaycan'da bir darbe hazırlanıyordu ve Halk Hareketinin hükümeti değiştirmeye niyetli olmasıydı.
Üçüncüsü, Bakü'de sivilleri katleterek tüm ssb'yi yutan Halk Hareketlerine bir ders vermek istediler. Yani, başkalarına sizin amacınızın aynı olabileceği mesajını göndermek istediler.
Azerbaycan'ın hedef olarak seçilmesi ise Moskova resmi çevrelerindeki ermenilerle birlikte Gorbaçov'un tercihiydi. Gorbaçov'un çevresi ermenilerle doluydu ve bu çevrelerde bize karşı nefret vardı. Bu nefretle orduyu Azerbaycan'a gönderdiler. Bakü'de başlayan olaylar daha sonra Çeçenya, Abhazya, Acara ve diğer birlik cumhuriyetlerinde devam etti.
Azerbaycanlıların ermenistan ve Dağlık Karabağ'dan sınır dışı edilmesi, Moskova'nın yanıt vermemesi ve ardından ermenistan'a mümkün olan her türlü yardımın sağlanması, Kremlin'in ermeni yanlısı politikasının sonucuydu. Aynı zamanda bunlar Moskova'nın Azerbaycan ve diğer müslüman cumhuriyetlere geleneksel yaklaşımıydı.
Azerbaycanlıların ermenistan ve Dağlık Karabağ'dan kovulduğu o dönemde abd de ermenilere 1,4 milyardan fazla yardım sağladı. ermenilere Azerbaycanlıları öldürüp zulmettikleri ve tutukladıkları için verilen bir ödülmüş gibi. Ne yazık ki bu desteğin bir sonucu olarak bu tür olaylar meydana geldi.
Bu olaylardan önce ssb lideri Mihail Gorbaçev ermenilere Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan toprağıdır demişti.
Gorbaçov, ermenilerden rüşvet aldıktan sonra onlara her şekilde yardım etti. Ancak, Azerbaycan halkının direnişini görünce ve bunun tüm ssb'yi yeneceğini anlayınca hata yaptığını anladı. Sürecin bir şekilde engellenmesi gerektiğini fark etti. Aslında bunu dilde söylüyordu, aşağıda yaptıklarının özü farklıydı. Gorbaçov her zaman ermenilerin yanında olmuştur.
Bakü'ye gönderilen orduda Stavropol, Kuzey Kafkasya ve diğer Ülkelerden çok sayıda paralı ermeni vardı. Azerbaycanlılara özel kin besleyen insanlardı. İlerleyen günlerde bu çeteler çeşitli bahanelerle katliamlara devam etti.
Razumovsky ve diğerleri, ordunun Bakü'ye girmemesi, onu geçmemesi ve güney sınırlarını korumaya gitmemesi konusunda ısrar etti. Bu bahanelerle dikkatlerini dağıtmaya çalıştılar. Ama ne yazık ki, bütün bu sözler yanlıştı, ordu Bakü'ye girdi. 1920 olayları tekrarlandı. O dönemde ordunun Bakü'yü geçip Türkiye'ye gideceği, ancak Azerbaycan'ın başkentine itildiği söyleniyor.
1988'de halkın 17 günlük mitingleri ve önceki mitingler, yani halkın talepleri Moskova tarafından dikkate alınmayarak, ermenilerin isteği ile oynandığında, Azerbaycan Merkezi Hükümetin bu çağrılara cevap vermeyeceğini fark etti.
Böylece kasım-aralık 1988 mitinglerinde "Karabağ bizim" ve "Topraklar verilmeyecek" sloganları Azerbaycan'ın bütünlüğünün sloganları oldu. Yani Karabağ hareketi ülke çapında bir kurtuluş hareketi haline geldi. Bu hareketin amaçlarından biri Azerbaycan'ı birleştirmekti. O sırada ciddi bir organizasyon yapılmamıştı. Halk merkezden haber beklemeden sınırları kendi isteğiyle yıktılar.
Ruslar, Azerbaycan'ın silahlı olduğunu iddaa etti. Aslında Azerbaycan'da silah yoktu. Av tüfeğine kadar toplandı. Sokaklara dikilen barikatlar sembolikti. Tankların önünde duramadılar.
Moskova bazı yerlerde ve evlerin çatılarına adamlarını yerleştirdi. Direniş olduğunu ve orduya ateş açıldığını göstermek istedi. Bir bahane bulmak istedi. Yani, hepsi kendi oyunlarıydı. Sumgayit'te oynadıkları oyunun aynısını Bakü'de oynadılar.
O halde televizyon bloğu havaya uçtu, gazete yayınlanmasına izin verilmedi. Ancak o dönemde Türkiye'nin birçok şehrine yayılan Iğdır'da Azerbaycan'ı destekleyen mitingler başladı. Kayseri'de "Azerbaycan canımız, feda olsun kanımız" sloganıyla miting düzenlendi. Bundan sonra Brüksel'de ve Almanya'nın Köln ve Berlin kentlerinde büyük mitingler düzenlendi. Ama, bizim halkımız bunu bilmiyordu.
İlk Büyük Azerbaycan Kongresi Kayseri'de yapıldı ve yurt dışından birçok yurttaşımız da geldi. 1990 sonbaharında İstanbul'da Azerbaycanlıların kongresi yapıldı.
ermeniler, uzun yıllardır Avrupa ve Amerika'da "hıristiyan örtüsünün" arkasında Türk karşıtı propaganda yapıyorlardı. Azerbaycanlıların ermenistan'dan sürülmesine, Bakü katliamına ve Karabağ'daki olaylara sevindiler.
Öte yandan Bakü'de yaşananların cevapsız kalmayacağını bilenler de vardı. Bunun ssri'nin çöküşünü hızlandıracağını biliyorduk.
Gazeteci İhtiyar Abdal
