Çıraklık ve staj dönemindeki çalışmaların emeklilik primlerine dahil edilmesini bekleyen milyonlarca kişiyi yakından ilgilendiren çok kritik bir hukuki gelişme yaşandı. Yargıtay, çıraklık döneminde "fiilen üretimde çalıştığını" söyleyerek bu sürelerin emeklilik primine eklenmesini isteyen bir çalışanın davasında son noktayı koydu ve yerel mahkemenin kabul kararını bozdu.
İşte 16 yaşında başlayan bir çıraklık hikayesinin Yargıtay'da biten kronolojik süreci:
1. Süreç Nasıl Başladı? (16 Yaşındaki Çırağın Davası)
Hukuki mücadele, 1987-1989 yılları arasında henüz 16 yaşındayken Makine Kimya Endüstrisi (MKE) bünyesinde çırak olarak çalışan bir kişinin açtığı hizmet tespiti davasıyla başladı.
Davacının İddiası: "Ben orada sadece meslek öğrenmiyordum, fabrikada doğrudan üretimde görev aldım. Bu yüzden o dönemdeki çalışmalarım normal sigortalı (uzun vadeli) sayılmalı ve emeklilik primlerime eklenmeli."
2. Yerel Mahkemeler İşçiyi Haklı Buldu
Davayı ilk inceleyen iş mahkemesi ve ardından itirazı değerlendiren Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf), işçinin talebini haklı buldu.
Mahkemelerin Gerekçesi: İşçinin gün içindeki faaliyetlerinin sadece eğitimden ibaret olmadığı, doğrudan üretime yönelik çalıştığı ve bu yüzden çıraklık döneminin emeklilik primlerine dahil edilmesi gerektiği yönündeydi.
3. Yargıtay Son Noktayı Koydu: "Amaç Çalışmak Değil, Meslek Öğrenmek"
Dosya temyiz edilince devreye giren Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, alt mahkemelerin verdiği bu kararı tamamen bozdu. Yargıtay, kararında sosyal güvenlik davalarının çok büyük bir hassasiyetle yürütülmesi gerektiğinin altını çizerek şu tarihi gerekçeleri sundu:
Kanun Açık: Eski Sosyal Sigortalar Kanunu'na göre, emekliliği etkileyen "uzun vadeli sigorta" kollarının devreye girmesi için yasal bir hizmet sözleşmesi (akdi) olması ve fiilen sigortalı işçi olarak çalışılması gerekir. Kanun, çıraklık dönemini bu kapsama almamıştır.
"Dışarıdan Aynı Görünebilir Ama..." Yargıtay, çırakların iş yerinde üretim faaliyetlerine bizzat katılmasının normal olduğunu belirtti. Dışarıdan bakıldığında bu işler normal bir işçinin yaptığıyla aynı görünse bile, yapılan işlerin aslında mesleki eğitimin doğal bir parçası ve uzantısı olduğu vurgulandı.
Hizmet Akdi Sayılamaz: Çıraklık sözleşmelerindeki temel amacın bir "çalışma ilişkisi yaratmak" değil, "meslek ve sanat öğretmek" olduğunu hatırlatan yüksek mahkeme, bu durumda yasal bir hizmet sözleşmesinden bahsedilemeyeceğine ve dolayısıyla bu günlerin emeklilik primine sayılamayacağına hükmetti.
