İhtiyar Abdal Karabağ Gazisi subay

İhtiyar Abdal Karabağ Gazisi subay

ihtiyarabdalpolatturk@kamudannethaber.com

Güney Azerbaycan'ın yakın tarihi ve Bağımsızlık mücadelesi.

18 Nisan 2021 - 12:54



  Settar Han, 1906 anayasal devriminde Tebriz halkını Muhammed Ali Şah'a karşı harekete geçirmiştir. Azerbaycan bölgesindeki aşiretleri Şah tarafından kaldırılan anayasaya karşı protestolara teşvik etti. Bunun üzerine anayasada reform yapıldı ve Muhammed Ali tahttan indirildi. Tebriz'e döndüğünde kahraman gibi karşılandı.

  İran içindeki bu karışıklıktan istifade ile İngiltere ve Rusya 1907 Anlaşması ile İran’ı aralarında paylaşmışlardı. Kuzey ve Orta İran Rusya’nın, Güney İran ise İngiltere’nin nüfuz sahasıydı. II. Dünya Savaşı sonlarına kadar da bu paylaşım muhafaza edilecekti. Buna bağlı olarak da İran’ın dış politikası İngiltere ve Rusya’nın isteği ve menfaatleri doğrultusunda şekillenecekti. Settar Han ve Bağır Han, meşrutiyet taraftarlarıyla birlikte Tahran’a girerek 1908’de Temmuz ayında meşrutiyeti ilan etmişlerdi. Fakat devlet için tehlike olarak görülüyorlardı. Sonucunda Settar Han yanındakilerle teslime zorlandığında ağır yaralandığı için 16 Kasım 1914’e kadar yaşayabildi. Bağır Han da, İran’ın bilinmeyen bir bölgesine sürgün edilerek boğduruldu.

  Seyid Cafer Pişəvari 1892'de Halhal eyaletinin Zeyva kentinde yoksul bir ailenin çocuğu olarak doğdu ve ilk öğrenimini orada tamamladı. 1905'te Bakü'ye gitti. Bülbüle kentinde öğrenimine devam etti, aynı zamanda sanatla da uğraştı. 1903'ten 1917'ye kadar Kırdalan bucağında öğretmenlik yaptı. Yaptığı araştırmalardan sonra siyasete girmeye karar verdi. Bakü'de yayımlanan Açık Söz gazetesinde yazıları çıktı. İran halklarının ağır durumu onu düşündürdü. 1918'de Azərbaycan Cüzilayənfəki-Azərbaycan gazetesinde çalışmaya başladı, İran halklarının durumunu düzeltecek makaleler yayınlayarak çözümler aradı.
 
1924'te Kaçar Hanedanlığı İran'da sona erince Rıza Han bir İran ulusu yaratmaya koyuldu. Bu yıllarda cezaevine attığı 50 kişilik sosyalist aydınların içinde Seyid Cafer Peşaveri de vardı. Türkiye'deki solcu Mehmet Ali Aybar gibi ülkeye özgü sosyalizmi savunuyordu. Tebriz merkezli Azerbaycan Millî Hükümeti'ni kurdu.


 Bir yılllık ömründe müthiş halkçı işler yaparken uluslararası baskılar sonucu (Rıza Şah'ın genelkurmay danışmanı Çöl Ayısı lakaplı General Schvarzkoff'un babasıydı) Azerbaycan Millî Hükûmeti dağıldı. Seyyid Cafer Pişeveri ise Moskova'da şoförünün sağ kaldığı tartışmalı bir trafik kazasına kurban gitti.

  Azerbaycan Millî Hükûmeti İran'daki Türk varlığını somutlayan ve bugünkü Türklük bilincini yeşerten bir hükûmet oldu.

Azerbaycan Demokrat Fırkası(Firqəsi).
 Sovyetler Birliği tarafından desteklenen komünist partisi, Seyid Cafer Pişevari tarafından İran'ın Tebriz kentinde Eylül 1945 tarihinde kurulmuştur. Pehlevi Hanedanı'na karşı muhalefet partisi olarak kurulan ADF, 1945'ten 1946'ya kadar Pişevari'nin başkanlığında Sovyet destekli Azerbaycan Millî Hükûmeti'ni yönetmiştir.
 

FACEBOOK YORUMLAR

YORUMLAR

  • 0 Yorum