Nisan'da fındık bahçelerimdeki kurumaları görünce telaşlanmış, "Bu işin sonu felakete mi gidiyor?" diye sormuştum. Fındık dallarının kuruduğunu görmek insanın içini ürperiyordu.
Sonunda Fındık Araştırma Enstitüsü'nün raporu açıklandı. Ekipler Trabzon, Ordu, Giresun ve Samsun'daki bahçeleri gezmiş, numune almış, laboratuvarda incelemiş.
Önce rahatlatan haberi vereyim: Kurumaya yol açan bir bakteri, virüs ya da tek bir hastalık bulunamamış. Yani "fındığa yeni bir salgın girdi" denecek bir tablo yok.
Peki Neden Kuruyor?
Enstitüye göre sebep iklim.
Hastalık genelde bir köşeden başlar, yavaş yavaş yayılır. Burada öyle olmamış. Birbirinden uzak dört ilde, bakımlı bakımsız bütün bahçelerde, aynı günlerde, ağacın her yerinde benzer belirti çıkmış.
Uzun süre yağmur yağmış, sonra hava birden ısınmış. Geçmiş yılların donu, kuraklığı, aşırı sıcağı da üstüne binince ağaç yorulmuş, uçtaki sürgünler dayanamamış. Kısacası ağaç stres yemiş.
Kokarca ve dalkıran bahçelerde görülmüş ama kurumanın sebebi sayılmamış. İlaç ve gübre için de rapor bir suçlama yapmıyor. Ancak bölge genelinde toptan ilaçlamaya gerek olmadığı belirtiliyor.
Yani "ilaçlayayım da geçsin" demeyin; hem cebinizden para gider hem toprağa yazık olur, sorunu da çözmez. Gübrede de aşırı azottan kaçının, toprak ve yaprak analizine göre dengeli gübreleyin.
Üreticilere Öneriler
Budama: Kuruyan dalları kuru havada, sağlam yere kadar budayın, kestiklerinizi bahçeden uzaklaştırın.
Dezenfeksiyon: Budama makasını, testereyi bir ağaçtan diğerine geçerken dezenfekte edin.
Drenaj: Su biriktiren bahçelerde suyun gitmesi için çare bulun.
Hassas Takip: Ocak dibinde çürüme, kabukta renk değişimi ya da akıntı görürseniz hemen ilgili birimlere haber verin.
Rapor "olabilir" diyor, "kesindir" demiyor. Bazı bahçelerde kök çürüklüğü ve kanser yapan mantarlar da çıkmış. O bahçelerde iklim yorgunluğuyla hastalık el ele vermiş olabilir. Kuruyan her ocağa "iklim yüzünden" deyip geçmek doğru olmaz.
Eksikler ve Asıl Ders
Bana eksik gelen taraflar da var. Havaya dair rakamlarla desteklenmiş net bir iklim incelemesi yok. Kuruyan dalların seneye ne kadar ürün götüreceği de söylenmemiş. Bu rapor işin sonu değil, başı olmalı. Enstitü ve müdürlükler bahçeleri sezon boyunca izlemeli, bulduklarını üreticilerle açıkça paylaşmalı.
Asıl ders şu: Mesele artık sadece fındık değil, değişen iklim.
Şimşir kurudu, kestane kurudu, ladin kurudu, şimdi fındık. Hepsinin ortak sebebini ciddiyetle araştırmak lazım. Don sigortası, drenaj desteği, iklime dayanıklı üretim gibi konular masaya yatırılmalı.
Felaket kapıda değil. Ama alarmı kapatmak için de erken.
Fındık bize bir şey söylüyor, dinlemesini bilelim.
