Avrupa’nın kuzey ülkelerinde (İskandinavya) “Odin” isimli bir efsaneden bahsedilir. Odin ismine, okuduğum bazı eserlerde rastlamıştım ama fazla dikkatimi çekmemişti. Mesela Erdem Avşar’ın, 23/01/2023 tarihli Yeniçağ Gazetesi’nde yayınlanan “İskandinav Tanrısı Odin’in Türk Kanı” başlıklı yazısını da okumuştum. Hakkında birçok sinema, dizi ve çizgi film yapılmış. İnsan olarak birçok özellikleri yazılıyorsa da onu Tanrı olarak tanımlayan da var.
Bir süre önce Çağıl Çayır’ın sosyal medya söyleşisini dinledim; ardından “Cermen’ Runik Yazısının Türk Kökeni (Batı’da Runik Yazının Kökeni Üzerine Tartışmalar, Kaynak Yayınları, Mayıs 2023)” adlı eserini okudum. “Odin” ismine burada da rast geldim. Merakla, hakkında birkaç makale ve ansiklopedik bilgiye baktım: Gerçekten ilginç bir durum vardı!..
TDK güncel sözlüğünde, İskandinav halkları “İsveç, Norveç, Danimarka ve Finlandiya’da yaşayan halk veya bu halkın soyundan olan kimse; İskandinavyalı” diye tanımlanmış.
Yazıma geçmeden önce, sanıyorum yazarın Almanya’da doğması (1990 yılı), eğitimini Almanya’da sürdürmesi ve yaşaması sebebiyle Türkçeye ve cümle ve imla kurallarına yeteri kadar hâkim olmadığı anlaşılıyor.
Çayır’ın kitabının asıl konusu “Cermen Runik yazısının kökeni” üzerine ama bu konuyu sonraki haftalarda ele alacağım. “Odin”le ilgili anlatımlar şöyle: “….Odin ‘Cermen dili konuşan’ halkların arasında ‘en önde gelen ve en çok tapılan tanrılardan biriydi’. Odin kültünün ortaya çıkış yaşı tartışmalıdır. Runik yazı olarak en eski bulgu 6.-7.yüzyıldan kalma Nordendorf tokasının yazıtındaki Odin isminin alternatif formu ‘Wodan’dır. Tanrının her iki isminin eşitlenmesi ‘çok tipik’ti. Ayrıca erken ortaçağ’da Odin’in Roma tanrılarıyla özdeşleştirildiğine dair kanıtlar vardır ve ‘Göç Dönemi altın brakteatları’ üzerinde Odin’in resmi olduğu düşünülmektedir. (s.27)
Orta Çağ ve eski İzlanda geleneğine uygun olarak, İskandinav mitolojisine ilişkin en önemli yazılı kaynaklarından biri olan ve yine 13.yüzyılda İzlanda’da Latin alfabesiyle yazılan ‘Düz-Eda’da runik yazının efsanevi yaratıcısı Odin’in Asya’daki Türk vatanından geldiği ve Türk olduğu anlatılıyor:… (s.28)
Özellikle İsveçli tarihçi S.Lagerbring 1764’te İsveçli dilbilimcisi J.İhre’ye yazdığı mektupta ‘Odin’in Asyalı bir Türk ve onun ve halkının İskandinav halklarının ataları olduklarını öne sürdü… (s.39)
Bu bağlamda Danimarka ve Norveçli tarihçi P.F.Suhm da ‘Türk’ ismini ele alıyor: ‘Ancak bu Türk adı, Odin’e eşlik eden herkes için, Gotlar ve Asenler için olduğu kadar Vanlar için de genel bir ad olabilirdi; çünkü Langfedgatal’da Odin’in Türklerin kralı olarak adlandırıldığını ve Niord’un babası Yngwe’nin de tarihçi Are tarafından bu şekilde adlandırıldığını gördüm. Dahası Türk adı ya çeşitli halklar için onursal bir unvan ya da tüm gezginler veya göçebeler için genel bir isimdi gibi görünüyor.’
Aynı dönemde İtalyan tarihçi C.Carli de runik yazının kökeninin Asya olduğunu öne sürdü: ‘Bir İskit kralı olan Segge, kendisine Odin adını verdi, atalarının kuzeye doğru izlediği yolu takip ederek İskandinavya’yı fethetti, bu ülkelerin dinini ve anayasasını geliştirdi. Ayrıca Tatarların ve İskitlerin Asya’da kullandıkları runik yazıyı da beraberinde getirdi; hem Tataristan’da hem de İsveç’te bu tür runik şekilli yazıtlar bulundu; bu da Ulphilas’ın sadece birkaç harf eklediğinin kanıtıdır.’ (s.40)
Bundan ileri Attila'nın hükümdarlığı Avrupa'daki tüm Odin destanlarını şekillendirmiş; '...Kuzey Avrupalıların ve Türk kabilelerinin geçmişini Asya'nın aynı bölgelerinden türetülmesi düşüncesiz değil; ...şimdi bile Rask'ın sözlü raporuna göre, Kafkasya'nın güney tarafında yaşayan yarı vahşi kabilelerin adı Türk. Şimdiki Türklerle bir akrabalık bağları olmaksızın. Şimdiki Türklerin kendileri bu isimle anılmak istemiyor ve sadece göçebe toplumları aşağılayıcı bir şekilde Türk olarak adlandırıyor. Jos.V. Hammer'a göre bu isim çok eski, eski Persler tarafından bilinir ve sadece Getlerin veya Çetlerin yaşadığı İran'ın kuzeyindeki Türk elinde, eski Turan'da bulunabilmekle kalmıyor, aynı zamanda barbar kabilelerin ortak adıdır. İskitlerinki gibi...' (s.53)
Alman etnolog A.Bastian 1871 yılında Etrüsk ve İskandinav kültürlerini Türk kültürü üzerinden tarihsel-mitolojik olarak bir araya getirerek benzer bir ispatta bulundu: ‘İskandinav Ynglingler hanedanı bir Türk kralla başlar, Türklerin (Hervarar destanında) Odin’e kuzeye kadar eşlik ettikleri gibi, (Turanlı) Türkler Avrupa’nın erken tarih öncesinde rol oynuyorlar,…’
…Ancak Avrupa’nın siyasi yayılma sürecinde yabancı ülkelerde ortaya çıkan tarihi keşifler, halkların birçok ortak yönlerini gösterirken, Türkleri sadece dini veya etnik olarak değil, sosyolojik nedenlerden de yabancı gören yeni felsefi görüşler öne sürüldü. Her ne kadar Alman tarih ve kültür felsefecisi J.G.Herder insanlığın kökeninin Asya’da olduğunu düşünse de Türkleri Avrupa’nın eski halklarından saymıyor. (s.54)”
Erdem Avşar ise yazısında; “Amerikan sinema dünyası ve Marvel evreninin vazgeçilmez karakteri Odin!.. Dizilere filmlere konu olan büyük İskandinav mitolojisi. Acaba Odin’in bir Türk olduğunu bilse Türk’ün gölgesinden korkan Batı zihniyeti, İskandinav mitolojisini böyle göklere çıkarır mıydı merak ediyorum?” sorusu ile başlıyor.
“Efsaneye göre Odin, Tyrkland yani Türk Yurdu olarak isimlendirebileceğimiz yerden
Tirkiar ve Asiemaen yani Türkler ve Asyalılar olarak adlandırılan iki büyük toplulukla yola çıkıyor. Bu büyük kitlenin lideri olan Odin ve yanındakiler, uzun bir yolculuk sonucunda bugün İsveç olarak bildiğimiz topraklara yerleşiyorlar...
İskandinav tarihinde bir destanın ilk yazımını yapan ve ilk İskandinav-İsveççe sözlüğünü yayımlayan Olof Verelius’un, İskandinavya Mitolojisinin ‘Hervarar’ hikâyesini kaleme aldığı ‘Hervarar Saga På Gammal Götska Med Olai Vereli Vttolkning Och Notis’ adlı, 1672 yılında yazdığı eserinde şu ifade geçmektedir: ‘Bu zamanda Asyalılar ve Türkler doğudan gelip kuzeydeki bölgelere yerleştiler. Onların liderlerinin adı Odin idi.’
Danimarkalı tarihçi Jacob Langebek, 1772 yılında yazmış olduğu İskandinavya’nın tarihini incelediği eserinde şu İskandinav anlatısına yer vermiştir: ‘Gerçeğin açığa çıkması için çabalayan kuzeydeki dillerin kökeninin tarihi, Türkler ve Asyalıların kuzeye yerleşmeleri ile başlar… Bu insanların lideri Odin idi.’
İskandinav Mitolojisinde ‘Ynglinga Saga’ adlı anlatıda Odin’in Tyrkland’dan İskandinavya’ya doğru göç ettiği yazılıdır. Peki bu Tyrkland neresidir? Sorri Sturluson ‘Heimskringla’ adlı eserde ‘Ynglinga Saga’ hikâyesini anlattığı bölümde şu açıklamalara yer verilmiştir: ‘Dağların güney tarafı Tyrkland’a (Türklerin ülkesi, ön Asya) uzak değildir. Odin’nin orada büyük mülkleri var idi.’
İskandinav Mitolojisinin kendisi, Türklerin İskandinavya’ya yerleşen ilk kavimlerden biri olduğunu ve İskandinav tarihinin ve dilinin yine bu kavimler ile başladığını yazmaktadır. Daha da önemlisi İskandinav Mitolojisinin baş tanrısı Odin’in Türk yurdundan geldiğini, Türk olduğunu yine İskandinav Mitolojisinin kendisi söylemektedir. Odin, İskandinavya’ya göç eden Türk halkının, kabilenin lideridir.”
Haftaya devam…
