Bazı tarihçiler, Türk Tarihi’ni MÖ 5.000 ile 20.000’ler arasına kadar götürürken; “Ortak Türk Tarihi Ders Kitabı”nda, “Türklerin üç bin yıllık tarihinin büyük bir kısmında genel olarak Türk adıyla adlandırıldıkları bir gerçektir. (s.14)” denilmekte, yani tarihimize “üç bin yıllık” vurgusu yapılmaktadır!..
Doç.Dr.Erkin Ekrem “Çin Kaynaklarına Göre Eski Türk Kavimleri” adlı master tezinde; “…ilk Proto Türk kavmi M.Ö.2146 senesinde tarih sahnesine çıkmıştır. Yine eski Çin kaynaklarına göre Hunlar’ın ilk ortaya çıkışı M.Ö.318 yılındadır. Dolayısıyla bu çalışmamızda sadece M.Ö.2146-318 yılları arasındaki eski Türk kavimlerini değerlendirmeye çalıştık. …yaklaşık ikibin yıl içinde, binlerce değişik kavim ve boyların arasında, başta Ch’üan-yi kavmi olmak üzere, sırasıyla Kui-fan, Kung-fang, T’u-fang, Hung-yi, Hsün-yü, Ch’üan-jung, Junglar ve Tiler gibi Proto Türk kavimlerini tespit etmeye çalıştık…” demektedir.
Prof.Dr.İlber Ortaylı “Teke Tek Bilim” programında; “10.000 yıllık millet olmadığını” söylemektedir. Herhalde bu sözden, insanlık tarihinde “milletlerin oluşumu”ndan sonraki süreci anlamalıyız. Bu gelişim genelde aile, oba, köy, oymak, boy, soy, bodun/budun (millet, ulus) şeklinde açıklanıyor.
Tufan Türenç, “Prof.Erich Feigl’in çarpıcı gerçekleri” başlıklı köşe yazısında (22/04/2005, Hürriyet); Avusturyalı yazarın İTÜ’ndeki panelde, “Bu topraklar sizin. Siz Malazgirt Savaşı’ndan bu yana değil, tam 10 bin yıldır bu topraklardasınız. Unutmayın ki bu, Çatalhöyük’teki kazılarda elde edilen bulgularla kanıtlandı” dediğini yazmıştır. Sosyal medyada, “Ön (Prototip) Türklerin Anadolu’ya gelişlerini MÖ 13.000’ler olduğunu” belirten paylaşımlar yapılmaktadır.
Tartışılan ya da tartışılmayan Türk halklarının, boyların veya toplulukların adları -çeşitli kaynaklarda- farklı farklı yazıldığından, eşleştirmek gerçekten zor olmaktadır. Bazıları aynı zamanda hanedan adları olduğu için eşleştirirken ve yaşadıkları yılları veya yüzyılları yazarken yanlışlık yapmış da olabilirim, affola!..
Ayrıca, listedeki halkların bir kısmı yok olurken, diğer bir kısmı günümüze kadar gelmiştir. Yine bu halkların bazıları Asya’da, bazıları da hem Asya’da hem de Avrupa’da hüküm sürmüşlerdir. Mümkün olduğunca halkların/boyların yanına açıklamalar yaptım.
Türklerin ataları olup olmadıkları tartışmalı halklar: Subarlar (Suvarlar/ Sabirler/ Sabarlar. MÖ 4.200. Kaşgarlı Mahmut Suvarları bir Türk boyu olarak yazmaktadır), Sümerler (MÖ 4.000-3.600), Hititler (Etiler, MÖ 3.000), Hattiler (MÖ 2.500), Luviler (MÖ 2.300), Hurriler (MÖ 2.000), Urartular (MÖ 860-MÖ 590).
Ayrıca İtalya’da Etrüksler (MÖ 700-300) de ilave edilebilir.
Türk ve/veya Moğol oldukları tartışmalı topluluklar: Tunguzlar (Tonguzlar, Curcenler), Alanlar (Massagetler denilmekte ve İskitler/Sakalar’la bağ kurulmaktadır), Kıtaylar, Naymanlar, Keraitler (Kereyit, Karayet olabilir), Oyratlar, Gurlular (Şensebanîler, bazı yazılarda Tacik hanedanı olarak geçmektedir).
MÖ TÜRK HALKLARI
Kimmerler (MÖ 2.000-1.000), İskitler/Sakalar (Massagetler, Çin kaynaklarında Sakalar “Sai”, MÖ VIII-MS III), Hunlar (MÖ X-MÖ III.yüzyıl, Çin kaynaklarında Hiung-nu/ Hyung-nu dendiği gibi Jung’lar ve Ti’ler diye Türk halklarından bahsedilmektedir.), Yüe-çiler (Yüe-chihler/ Yu-şiler, MÖ 300), Kuşanlar (Yu-şiler, MÖ 200’lü yıllar), Kırgızlar (MÖ 250), Usunlar (Wusun, Üysün boyları, MÖ 210- MS 220), Uygurlar (MÖ. Çin kaynaklarında Gao-çı, Yuan-hu. ‘Gao-çı’lar 536’dan sonra’ Tie-le ve Tie-le’ler içinde bulunan Uygurlar da Wey-ho, bengü taşlardaki adı ise Tölis (Töles)’tir. ‘A.Bican Ercilasun, Tarihten bugüne Uygurlar, 17/02/2019, Yeniçağ’), Hazarlar.
MS TÜRK HALKLARI
IV.yüzyıl: Avrupa Hunları, Ak Hunlar (Eftalitler, Abdel/Abdele, Haytal/Haytıl, Ye-Da/Yen-ta), Bulgarlar, On Ogurlar, Macarlar, Peçenekler, Kıpçaklar (Bizanslıların Kun, Kuman, Rusların Polovets olarak adlandırdıkları Kıpçakların Toksoba ve Borcoğlu boyları), Siyenpiler (Sien-piler), Tabgaç (Tawgaç, Toba/Tuo-ba. Toba Türkleri Vey’ler olarak, Tabgaçlar ise Siyenpilerin bir kolu olarak belirtilmektedir), Cücenler (Çin kaynaklarında ‘Juan Juan’, Arap ve Bizans kaynaklarında Avar, Göktürklerce Apar olarak adlandırılıyorlar).
V.yüzyıl: Avarlar (Aparlar), Sabarlar/Sabirler, Ogurlar (Ön Oğuzlar), Ogur-Tölös (Töles/Tölis), Göktürkler (Kök Türkler), Kimekler, Bulgar Türkleri (Doğu Avrupa’dan çekilen Hun kitlesi ile Kutrigur ve Utrigur boy birliklerini teşkil eden Ogur Türklerinin karışımından oluşmuştur).
VI.yüzyıl: Basmıllar, Yimekler, Halaçlar.
VII.yüzyıl: Azerbaycan Türkleri, Kırım Türkleri, Kumuklar, Karaçay-Balkarlar.
VIII.yüzyıl: Oğuzlar (Bizans ve İslâm kaynaklarında Uz, Rus yıllıklarında Torki ‘Türk’ olarak geçmektedir. Tokuz (dokuz) boydan oluştukları için Dokuz Oğuzlar da denir.), Türgişler, Karluklar (Üçoğuz/Üçboy, MS 766-1215), Ezgişler, Argular, Bulaklar ve Aramutlar.
Karluklar’ın oymaklarından çoğalan Çiğiller ve Tuhsılar ile Karahanlılar Devleti’ni kuran Yağmalar ve ayrıca Ugrak (Igrak), Çaruk, Kençek, Çomul, Küçet ve Kay.
IX.yüzyıl: Yabakular, Şatu Türkleri (Şatuo, Şh’a-t’olar).
X.yüzyıl: Kalaçlar (Halaçlar), Tangutlar (Çinçe: Şişia. Bazı kayıtlarda Tibet asıllı olup Türkleştikleri yazılmaktadır.)
XI.yüzyıldan itibaren artık kayıtlar biraz daha sağlıklı olduğu için Kaşgarlı Mahmud’un Divanından alıntılarla devam edeceğim.
Kaşgarlı Mahmud’un “Divanu Lugati’t-Türk” (TDK yayını, Ahmet B. Ercilasun- Ziyat Akkoyunlu) adlı eserinin “Dizin” bölümünde, “Türklerden bir boy veya bir Türk boyu” diye açıkladığı boylar şunlardır: Aramut (Uygur Civarında, s.554), Argu (s.554), Basmıl (s.576), Başgırt (s.577), Bulak (s.600, Elke Bulak s.637), Bulgar (s.601), Çaruk (s.616), Çigil (Üç tarifeden oluşan yirmi Türk kabilesinden biri, s.624), Çomul (s.627), Edgiş/ Egdiş (Ezgiş, Özcend’de yerleşen bir Türk soyu, s.632, 633), Xalaç (Halaç, s.654), Kara Yagma (s.685), Karluk (Oğuzların dışında kalan göçebe Türkmenler, s.688, 911), Kay (s.695), Kençek (s.703), Kıfçak (s.710), Kırkız (s.714), Küçet (Harezm’de yerleştirilmiş… s.754), Oguz (s.772), Suvar (s.836), Tanut (s.853), Tatar (s.861), Tawgaç (Çin diyarında oturan… s.863), Toxsı (Kuyas’ta… s.894). Toxsı Çigil (Kuyas’ta… s.894), Töpüt (Türk ülkesinde kalabalık bir boy, s.896), Ugrak (Kara Yıgaç adlı uç bölgesinde yerleşmiş… s.918), Uygur (s.927), Yabaku (s.939), Yagma (s.941), Yimek (…bir Kıpçak boyu, s.975).
“Kaşgarlı Mahmut'a göre 11.Yüzyılda Türk dünyası” adlı eserde (Prof.Dr.Reşat Genç, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü yayını, Ankara 2015, s.26), Kaşgarlı Mahmud’un kendi sözüyle; “…Türkler aslında 20 boydur. Bunlardan her bir boyun birçok oymakları vardır ki sayısını ancak Allah bilir. Ben bunlardan kök ve ana boyları saydım. Oymakları bıraktım. Yalnız herkesin bilmesi için gerekli olanı, Oğuz kollarının ve hayvanlarına vurulan belgeleri yazdım. Bundan başka Rum yakınından doğuya doğru -müslim ve gayr-i müslim- her boyun bulunduğu yeri de bildirdim. Rum ülkesine en yakın olan boy Peçenek’tir. Sonra Kıfçak (Kıpçak), Oğuz, Yimek, Başgırt, Basmıl, Kay, Yabaku, Tatar, Kırgız gelir. Kırgızlar Çin ülkesine yakındırlar. Bu kabilelerin hepsi Rum hizasından şarka doğru uzanmışlardır. Sonra Çiğil (Çigil), Tuhsı (Toxsı), Yağma, Igrak (Uğrak), Çaruk, Çomul, Uygur, Tangut ve Hıtay gelir. Burası Çin’dir. Daha sonra Tafgaç gelir, burası da Maçin’dir…” demektedir.
Haftaya devam…
