Yazıma “Oğuzlar”la başlamak istiyorum. Dr.Rıza Nur, “Türk Tarihi” adlı eserinde (Toker Yayınları, Hazırlayan: E.Kılıç, 1978); “Şu halde ‘Oğuz’ kelimesini Arablar ‘Guz’ ve ‘El-Guz’ şekline sokmuşlardır. Bunun gibi Yunanlılar’ın da bu kelimeyi ‘Oksus’ ve ‘Hiksos (Hiksus)’ yapmış olmaları pek muhtemeldir… (c.8/s.64-66)” demektedir.
Kaşgarlı Mahmud, Oğuz boylarının sıralamasını “Divanu Lugati’t-Türk” adlı eserinde (Eserin yazılış tarihi: 1074, TDK yayını, Ahmet B.Ercilasun- Ziyat Akkoyunlu) şöyle yapmaktadır: 1.Kınık (s.712), 2.Kayıg (s.695), 3.Bayundur (s.579), 4.Yıva (Iwa/Awa/ Yawa/Ava/ Yava/Yiva, s.564, 960, 973), 5.Salgur (s.801), 6.Afşar (s.542), 7.Begtili (s.581), 8.Bügdüz (s.606), 9.Bayat (s.579), 10.Yazgır (s.963), 11.Eymür (s.652), 12.Kara Bölük (s.684), 13.Alka Bölük (s.549), 14.İgdir (s.662), 15.Üregir/ Yüregir (s.934, 994), 16.Totırga (s.894), 17.Ulayundlug (s.920), 18.Töger (s.895), 19.Beçenek (Rum’a yakın oturan Türk boyu, s.579), 20.Çuvuldar (s.629), 21.Çepni (s.619), 22.Çaruglug (s.616).
Divan’da ayrıca şu ifadeler geçmektedir: “Tat: Bütün Türklerin nezdinde Fars, (Yağma ve Toxsıların nezdinde) Uygur kafirleri (Uygurlar, o dönemde Müslüman değillermiş. s.861). Tatar: Bir Türk boyu, (s.861). Türkmen: Oğuz ve Oğuzların dışında kalan göçebelerden Karluklar (s.911).”
Ebulgazi Bahadır Han’ın “Türklerin Soy Kütüğü (Şecere-i Terakime. Eserin yazılış tarihi:1659. Hazırlayan: Prof.Dr.Muharrem Ergin, Tercüman 1001 Temel Eser, sayı: 33, 1974)” adlı eserine göre, yaşanan olaylardan kaynaklı Oğuz Han’ın isim verdiği halklar: Uygur (Oğuz Han’a katılanlar, s.29), Kanklı (kağnıyı yapanlar, s.30, 45), Kıpçak (eski Türk dilinde ‘içi boş ağaç’ anlamında olup, ağaç kovuğunda doğan oğlan, s.31, 45), Karlık (yoğun kardan orduya yetişemeyenler, s.35, 45), Kalaç (arkada kalanlar. Bu zamanda Halaç diyorlar, s.36, 45).
Ayrıca, “…Oğuz Han’ın oniki çadırda oturan yirmidört torununun adlarının manalarını ve damgalarının nasıl olduğunu ve kuşları olan kuşlarının adlarını şöyle söylemişlerdir ki (YY: Sadece adlarını yazacağım): Kayı, Bayat, Alka Evli, Kara Evli, Yazır, Yasır, Dodurga, Düker, Avşar, Kızık, Bigdili, Karkın, Bayındır, Becene, Çavuldur, Çepni, Salur, İmir, Alanyuntlu, Üregir, İgdir, Bügdüz, Ava, Kınık (s.51-52)”. Bu dönemde Becene ve Salur boyundan da bahsedilmektedir. “…Bütün kavimlerden Türkmen’e daha yakın oturan Hıtay ve Kanglı ve Nayman idiler (s.57). …O zamanda Özbek’e Moğol derlerdi (s.93). Cuci Deşt-i Kıpçak’a saldırır ve herkesi öldürür. İtil (Atıl, Etil) ile Tin suyunun arasında oturan Kıpçaklar… Ekseriyeti Çerkes ve Tuman yurduna gittiler (s.33). Mangıt, Kalmak (Kalmık) yurdu (s.33).” ifadeleri geçmektedir.
Prof.Dr.Mehmet Eröz, "Türk Kültürü Araştırmaları (Kutluğ Yayıncılık, 1977) adlı eserinde; "Oğuz (Türkmen): Türklüğün en büyük, en kalabalık bir şubesidir… Oğuz İli, gönül rızası ile Müslüman olduktan sonra ‘Türkmen’ adını aldı… Göçebelere ‘Yörük’ denildi. …Oğuzlar önce ‘Bozok’ ve ‘Üçok’ diye iki kola ayrılırlar. Bu ana kollar da on ikişer ‘Ulus’ veya ‘Boy’a ayrılır. Böylece Oğuz İli, 24 Ulus veya Boy’dan meydana gelir (s.102-103.” dedikten sonra, yazar boyların isimlerini saymaktadır. Tekrar olmaması için ben yazmayacağım.
Hotonlar: Kökenleri Moğolistan’ın tarihi Karakurum şehrine dayanan kadim bir Türk boyudur. Marko Polo’nun seyahatnamesinde Hotonlar, Müslüman bir kavim olarak zikredilir.
Wikipedia: Harezm’in Türkleşmesinde Oğuzlar ve Kıpçaklar’ın yanı sıra Kalaçlar, Kimekler, Bayavutlar, Kangılar ve birtakım göçebe Türk aşiretleri de etkili olmuşlardır.
Çağatay Devleti dağıldıktan sonra… Moğolistan Hanlığı (XIV.yüzyıl ortalarından XVI.yüzyılın başına kadar) kurulmuştur. Devleti Dulat boyundan Bolatşı yönetmiş ve Dulat, Argın, Barlas, Kanlı, Celayir ve Tanrı Dağı Kırgızları devletin temelini oluşturmuştur.
Uygurlar: En eski Türk boylarından biridir. Çin kaynakları Uygurlara Hui-ho adını verirler. Hui-ho, bengü taşlardaki Uygur kelimesinin karşılığıdır. Sie-yen-to’lar, sonra Uygurlar idi. (Prof.Dr.Ahmet B.Ercilasun, Tarihten bugüne Uygurlar, 17/02/2019, Yeniçağ)
“Moğolların Gizli Tarihi” adlı eserde (Tercüme: Ahmet Temir, TTK yayın.2019); (YY: Tatar ismiyle ilgili) “Fakat bu isim… Çin’de Da-da ve Avrupa’da Tatar şekillerinde bütün Moğol halkı için kullanılmakta ve hatta bazı Türk halkları da yanlış olarak bu isimle anılmaktadır (s.276). …Gerek Temucin’den önce ve gerek sonra Moğollar üzerinde kültür bakımından büyük tesir yapmış olan Ui’ur’lar, neticede savaşsız Türk-Moğol devletinin içerisine alınmışlardır. Eserde, Ui’ur’lardan başka Bolar (Bulgar), Harluh (Karluk), Kipçah (Kıpçak), Kirgis (Kırgız) ve başkaları gibi birçok Türk halkları da zikredilmektedir (s.278).” Görüldüğü üzere bu eserde de Uygurlar’dan bahsedilmektedir. Bugün Doğu Türkistan’da -Çin zulmü altında yaşayan- 30-35 milyonluk bir Türk halkıdır.
Günümüzde Türk Halkları
Salarlar; Günümüzde Çin’de yaşayan 56 etnik gruptan bir Türk halkıdır. Tarih boyunca Salar, Salır, Salgur, Salur boyu adları verilmiştir.
Sekeller (Macarca Szekelyek, Rumence Secui); çoğunluğu Romanya’nın Sekelistan bölgesinde, birazı Güney Macaristan’da yaşayan Macarlar’ın bir alt grubu halk.
Altaylarda yaşayan Türk toplulukları: Todoş, Sagal, Kıpçak, Çaptı, Köbök, Kergil, Mundus, İrkit, Tölös, Tonjaan, Mayman.
Tofa Türkleri (Tofalar): 1930 yılına kadar ‘Karagaslar’ ve/veya ‘Karagas Tatarları’ olarak bilinmekteydi.
Sabirler: Sibirya’da yaşamış ve Sibirya’ya ismini veren bir Türk topluluğudur.
Ahıska (Mesket/ Misket/ Meshet) Türkleri: Rus zulmüne maruz kalmış ve çoğunluğu sürgün hayatı yaşayan halktır.
Bugünlerde sosyal medyada “Türk dünyası” başlığıyla dolaşan bilgide; Türkler: 1.Kıpçak, 2. Oğuz, 3. Karluk olmak üzere üç ana boy olarak gösterilmektedir.
1.Kıpçak: Kazaklar, Kırgızlar, Tatarlar, Başkurtlar, Nogaylar, Urumlar, Şorlar, Hakaslar, Altaylar, Karaçaylar, Balkarlar, Kumuklar, Ahıska, Karaylar, Kırımçaklar, Kırım Tatarları, Kaçlar, Koyballar, Çulım Tatarlar, Karakalpaklar, Çuvaşlar.
2.Oğuz: Anadolu Türkleri, Azerbaycan Türkleri (İran), Irak Türkmenleri, Kafkas Türkmenleri, Türkmenistan Türkmenleri, İran Türkmenleri, Kaşkaylar, Salarlar, Gagauzlar.
3.Karluk: Özbekler, Uygurlar, Öngütler.
Diğer bir paylaşım ise Gagauzya Komrat Üniversitesi’nde öğretim görevlisi Güllü Karanfil’e aittir. İngilizce paylaşım şöyledir: Turkic: 1.Kipchak, 2.Siberian, 3.Oghuz, 4.Karluk, 5.Oghur, 6.Argu.
1.Kipchak: Siberian Tatar, Bashkir, Kazakh, Karakalpak, Kyrgyz, Kazan Tatar, Nogai, Karachai-Balkar, Kumyk, Karaim, Crimean Tatar, Urum, Krymchak, Dobrijan Tatar.
2.Siberian: Yakut, Dolgan, Tuvan, Soyot-Tsaatan, Tofa, Dukham, Chulym, Fuyu Kyrgyz, Khakas, Northem Altai, Shor, Southaem Altai, Yugur.
3.Oghuz: Salar, Kharazm, Turkmen, Azerbaijani, Qashqai, Turkish, Gagauz.
4.Karluk: Uzbek, Uyghur, Aynu, Turki.
5.Oghur: Chuvash.
6.Argu: Khalaj.
Yazımı; 11-13/08/2022 tarihlerinde Macaristan’ın Bugaç kasabasında yapılan “8.Hun-Türk Kurultayı Sonuç Bildirisi”nin ilk ve son cümleleri ile tamamlamak istiyorum: “…Türk soyundan gelen Macar, Azeri, Avar, Başkurt, Bulgar, Balkar, Buryat, Çuvaş, Gagavuz, Kabardino, Karaçay, Karakalpak, Kazak, Kırgız, Kumuk, Moğol, Nogay, Oğuz, Özbek, Tatar, Tuva, Türkmen, Uygur ve Yakut boyları bir araya gelerek aşağıdaki kararları almıştır…
Bütün Dünya bilmelidir ki, 21.Yüzyıl Türk Asrı olacaktır.”
