Yaşar YENİÇERİOĞLU MEB Eski Şb.Md ve TES Eski Genel Skr.

Yaşar YENİÇERİOĞLU MEB Eski Şb.Md ve TES Eski Genel Skr.


Yaşar Yeniçerioğlu@kamudannethaber.com

Tarihte Evlilikler (3)

12 Nisan 2020 - 12:04

 

Aslında tarihte çok garibinize gidecek ve ilginç gelecek o kadar evlilikler var ki, buraya yazmakla bitmez. Bu nedenle aşağıdaki örneklerle bu konudaki yazılarımı bitirmek istiyorum:

* Macar Kralı Aziz Laszlo’nun kızı Piroska 1104 yılında Bizans İmparatoru II.İoannis Komnenos ile evlendi. Ortodoks Hristiyanlığa geçince Eirene (İrini) adını aldı.

* Gazneli Hükümdarı III.Mesud (1099-1115), Melikşah’ın kızıyla evlendi.

* Azerbaycan Atabeği (İldenizliler) Muzafferüddin Kızılarslan Osman, ağabeyinin dul karısı İnanç Hatun’la 1189’da evlenip yeğenleriyle de barıştı.

* Anadolu Selçuklu Sultanı I.Gıyaseddin Keyhüsrev, kardeşi Tokat Meliki Süleyman Şah’ın baskısı karşısında Konya’yı terk ederek İstanbul’a gitti. İmparator III.Aleksios tarafından iyi karşılandı; hatta 1204’de bir Komnenos prensesi (Bizans’ın ileri gelen devlet adamlarından Manuel Mavrozomes’in kızı) ile evlendi.

* I.Alaeddin Keykubad, akrabalık kurmak amacıyla 1227 yılında Eyyubi Meliki Muazzam Şerefeddin İsa’nın kızı Melike Adiliye (Gaziye Hatun) ile siyasi bir evlilik yaptı.

* Harzemşah Sultanı Celaleddin, Fars’a geçerek orada Selçuklu Atabeyi olan Said Bin Zengi (1198-1226)’nin kızıyla evlenip bölgeyi tekrar idaresi altına aldı. 1224 yılında Debdaba Usakun hâkimi Kabaca’nın kızıyla siyasî bir evlilik yaptı. Hindistan Delhi’de Kokar bölgesi hâkimi Rai Sangin’e elçi gönderip kızını istedi ve evlendi. Kirman’da Sultan Barak (Burak) Hacib’in kızıyla, Kars’da da Atabeğ Sa’d’ın kızıyla evlendi. Her geçtiği yerde evlenerek Türk usulü arazi ve asker elde ediyordu.

* Celaleddin Harzemşah’ın kız kardeşi Han Melik Sultan, Karahanlıların son Batı Kağanı Osman Han’la 1211’de evlendi. Eşinin ölümü üzerine 1220’de Cengiz Han’ın büyük oğlu Cuci Han’la evlendi.

* Koçu Uygur Devleti’nin hükümdarı İdikut Barçuk Art Tekin, 1211’de Karakurum’a gelip Cengiz Han’a tabiliğini bildirdi. Cengiz Han, onu beşinci oğlu kabul edip kızı Altın Bike’yi verdi.

* Cengiz Han, 1214 yılı ilkbahara kadar Pekin kuşatmasını sürdürdü. Çin İmparatoru elçi gönderip sulh istedi ve kızı Ki-Kuo’yu Cengiz Han’a verdi.

* Gürcistan Krallığı’nı 1223-1245 yılları arasında yöneten melike Rusudan (eşi, Selçuklu Sultanı II.Kılıçaslan’ın oğlu Erzurum Meliki Mugiseddin Tuğrul’un oğlu Gıyaseddin Davud’dur), İlhanlılar'a destek vermek zorunda kaldığından Anadolu Selçukluları ile çatışmıştı. İlişkilerin kopmasını istemediğinden kızı Tamara (Gürcü Hatun)’yı, Gürcistan’a sefere gelen I.Alâeddin Keykubat’ın oğluyla nişanladı. Sultanın ölümü üzerine II.Gıyaseddin Keyhüsrev tahta çıktı ve Gürcü Hatun ile düğünleri yapıldı.

* İran’da Kirman Karahıtayların (Kutlughanlılar) kurucusu Barak Hacib, yiğeni Kutbeddin’i veliaht tayin etmiş ve kızı Terken Hatun’u vermişti. Kutbeddin 1252’de Kirman tahtına geçtikten dört ay sonra Terken Hatun’la evlendi. Bu evlilikten Padişah Hatun adında bir kızı ve başka bir karısından da Haccâc ile Celaleddin Siyurgatmış adında iki oğlu oldu.

Padişâh Hatun; önce İlhanlı hükümdarı Abaka Han (1265-1282)’la, onun ölümünden sonra Keyhatu (1282-1284) ile evlendi. Padişâh Hatun, üvey kardeşi Siyurgatmış’la giriştiği iktidar mücadelesini kazanmış ve Kirman tahtını elde etmişti.

Öte yandan İlhanlı Devleti’nde güçlü nüfuzu olan Buka Çenksang, Siyurgatmış’ı kuvvetlendirmek için Hülagu’nun oğlu Mengü Timur’un kızı Gerduçin’le evlendirmişti. Ayrıca Siyurgatmış’ın kızı Şah Alem de şehzade Baydu ile evlenmişti.

Barak Hacib, kızı Sevinç Terken’i Cengiz Han’ın oğlu Çağatay’a (1227-1241) vermişti.

* İlhanlı Hükümdarı Hülagu’nun ölümü üzerine 1265’te tahta çıkan Abaka Han, aynı yıl Bizans İmparatoru VIII.Mihail’in kızı Maria Despina Palaiologina ile evlendi. VIII.Mihail, 1270 yılında da evlilik ittifakını tercih ederek kızı Euphrosyne’yi Altın Ordu’nun önemli komutanı (Berke Han’ın yeğeni) Nogay’a verdi.

* 1291 yılında Kubilay Han; prenses Kökeçin’i, İlhanlı hükümdarı Argun Han’la evlendirilmek üzere götürmesini Marko Polo’dan istedi. Heyet, Çin’in Zeytun (Qanzhou) şehrinden deniz yoluyla önce Sumatra'ya, oradan Hindistan üzerinden İran’a gitti. 1293’de vardığında Argun Han ölmüştü ve devleti Geyhatu yönetmekteydi. Kökeçin yeni hükümdara teslim edildi. 1295’de Gazan Han tahta çıkınca prensesle evlendi.

* İlhanlı Hükümdarı Olcaytu, Anadolu beyliklerine karşı Bizans imparatorunu destekledi ve 1315’de İmparator II.Andronikos Palaiologos’un kız kardeşi Maria’yla evlendi.

* 1315’de Altınordu Hükümdarı Özbek Han, kız kardeşi Könçek Hatun’u Moskova Knezi Yuri Daniloviç’le evlendirdi ve Könçek Hatun vaftiz edilerek Agatha adını aldı.

Seyyah İbni Battuta hatıralarında: “Törenlerde Özbek Han’ın sağında ulu hatunu Taytuğlu’nun, onun alt tarafında ikinci hatunu Kebek’in, solunda üçüncü hatunu Bayalun’un, onun aşağısında dördüncü hatunu Ordacı’nın yer aldığını; tahtın alt tarafında sağda büyük oğlu Tinbeg, solda ikinci oğlu Canbeg, önünde kızı İt Kiçicek’in oturduğunu; hatunları geldiğinde ayağa kalktığını ve büyük hatununu kapıda karşıladığını” yazmaktadır.

* Akkoyunlu Hükümdarı Tur Ali Bey, Trabzon Rum Krallığı topraklarına saldırıyordu. III.Aleksios kızını (bazı kayıtlarda kız kardeşi Maria geçiyor) Tur Ali Bey’in oğlu Kutlug beyle evlendirerek (1352) Türkmen akınlarını durdurmak istedi.

* Timur, 1370’de Cengiz Han soyundan son Çağatay Hanı Kazan'ın kızı Saray Mülk Hanımı nikahlayarak damat anlamına gelen “Küregen” lakabını taşımaya hak kazandı.

* Taceddinoğulları Beyi Taceddin, Trabzon Rum kralı III.Aleksios’un kızı Eudokia ile 1381 yılında evlendi.

* Akkoyunlu Devleti Hükümdarı Uzun Hasan, Trabzon Rum Kralı IV.Yuannis’in kızı Katherina (Theodora, Despina) ile evliydi (1458).

* Kıbrıs’a hakim Lüzinyan Kralı II.James, 1468’de bir Venedik soylusunun kızı olan Katerina Kornaro’yla evlenmesi ile Venedikliler adaya hâkim olmaya başladı.

* Kardinal Bessarion Roma’dan getirdiği bir mektupla İvan’a, son Bizans İmparatoru XI.Konstantinos’un kardeşi Thomas Paleologos’un kızı Zoi Palaiologina’yla evlenmesini söyledi (1469). Zoi, Moskova’ya gelerek Sofia adını aldı ve üç yıl sonra Kremlin’de İvan’la evlendi. III.İvan 1480’de Türk hakimiyetinden ayrılarak bağımsızlığını ilan etti.

* Özbek (Şeybaniler) Hanı Muhammed Şeybani (1500-1510), Babür Şah’ın ablası Hanzade Begüm ile evlendi.

* Safevi Devleti Şahı İsmail (1501-1524)’in annesi Alemşah Halime Begüm Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’ın kızıdır. Babası Şeyh Haydar’dır.

* İngiltere’de ağabeyi Arthur’un ani ölümü sonucu çocuk yaşta tahta çıkan VIII.Henri, siyasal sebeplerle ağabeyinin dul eşi İspanya prensesi Arragonlu Catherine’le 1509’da evlendi.

* Nogay Hanı Yusuf Mirza’nın kızı Süyümbike, 1533’de Kazan Hanı Can Ali (Gali) Han’la evlendi. Eşi 1535’de vefat edince 1536’da Safa Giray Han’la evlendi. 1549 yılında Safa Giray Han’ın ölmesinin ardından iki yaşındaki oğlu Ö(t)demiş Giray adına kazan tahtının idaresini üstlendi. 1553’de Kazan Hanlığı'nın Rusların eline geçmesi üzerine Rus Çarı IV.İvan tarafından Moskova'ya tutsak olarak getirildi. Altı yaşındaki Ödemiş Giray’ı Ruslar vaftiz ederek Hristiyanlaştırdılar ve Aleksander adını verdiler. Süyümbike'nin babası Yusuf Mirza, İvan’dan kızının iadesini istedi ama bu talebi cevapsız kaldı. Süyümbike bir yıl sonra 1554’te Moskova’da kahrından öldü.

* Babür Hükümdarı Ekber Şah, Racput reisi Raca Bihari Mal Kaluchi’nin kızı (Meryem üz-Zamani diye anılmaktadır) ile evlendi (1561).

* Babür Hükümdarı Cihangir, 1611’de İran’lı Mihrünnisa (Nurcihan) ile evlendi. Nurcihan; kardeşi Asaf Han’ın kızı Ercümend Banu Hatun (Mümtaz Mahal)’u 1612’de Cihangir’in oğlu Rüstem (Şah Cihan, 1592-1666)’e, ilk evliliğinden olan kızını da Cihangir’in en küçük oğlu Sultanşahriyar’la evlendirdi.

Örneklerden de anlaşılacağı üzere, Anadolu beylikleri arasındaki (Osmanlı da dahil) evliliklerden hiç bahsedemedim.